Wil je afvallen? Dan is motivatie een onbetrouwbare bondgenoot!
“Je moet het wel écht willen”
Hoor jij dat ook zo vaak, dat je écht gemotiveerd moet zijn om af te vallen?
Alsof motivatie een knop is die je omzet.
Knop aan: je valt af.
Knop uit: je wilt het blijkbaar niet graag genoeg.
Maar zo werkt het niet, helaas. Afvallen is geen handeling die je even uitvoert.
Het is een mogelijk gevolg van allerlei gewoontes die je langere tijd moet volhouden: anders eten, meer bewegen, beter slapen, vooruitplannen en op lastige momenten niet automatisch terugvallen in oude patronen.
Voor al die onderdelen heb je niet altijd evenveel tijd, energie of zin.
Je kunt heel graag willen afvallen en na een drukke dag toch kiezen voor gemak.
Je kunt meer willen bewegen en na een slechte nacht liever rust nemen.
Of vastbesloten zijn anders met snaaidrang om te gaan en na een vervelend gesprek toch naar eten grijpen.
Dat betekent niet dat je onvoldoende gemotiveerd bent. Het betekent dat je mens bent. Daarom is het belangrijk om eerst te kijken wat je met afvallen eigenlijk wilt bereiken.
Afvallen is zelden het échte doel
Wanneer je zegt dat je wilt afvallen, bedoel je vaak iets anders.
Je wilt je fitter voelen, meer energie hebben, minder pijn ervaren, makkelijker bewegen, je zekerder voelen, rustiger omgaan met eten of je minder zorgen maken over je gezondheid.
Gewichtsverlies staat daarom vaak voor een dieper verlangen. Dat verlangen kan je motiveren om stappen te zetten, omdat je weet waarvoor je het doet.
Onderzoek onder vrouwen met overgewicht laat zien dat motivatie vanuit persoonlijke redenen en eigen keuzes samenhangt met meer bewegen en het beter vasthouden van gewichtsverlies op de lange termijn.
Maar een persoonlijk en belangrijk doel maakt van iedere gezonde keuze nog niet vanzelf een gemakkelijke keuze. Op een rustige dag lukt het je vaak prima. Maar wanneer je moe bent, stress hebt of weinig ruimte in je hoofd ervaart, kan die gezonde keuze ineens veel moeilijker worden.
Je motivatie voor het grote doel is dan niet ineens verdwenen. Maar op dat moment vragen ook andere behoeften om aandacht: rust, gemak, troost, gezelligheid of even nergens over hoeven nadenken.
Daar komt bij dat een gezondere leefstijl niet om één verandering vraagt, maar om veel verschillende gewoontes. Het is onrealistisch om te verwachten dat je voor al die gewoontes tegelijk en op ieder moment even gemotiveerd bent.
Je kunt niet voor alles tegelijk gemotiveerd zijn
Anders omgaan met eten, meer bewegen, beter slapen, vooruitplannen, grenzen stellen, stress opvangen en na een mindere dag weer doorgaan: ieder onderdeel vraagt iets anders van je. Voor het ene heb je vaardigheden nodig, voor het andere tijd, voorbereiding of steun. Het is daarom niet vreemd dat je niet voor alles op ieder moment even gemotiveerd bent.
Het wordt vooral lastig wanneer je van jezelf wél verwacht dat al die veranderingen vanaf de eerste dag tegelijk goed moeten gaan. Dan wordt gezond leven een dagelijks examen en lijkt iedere keuze te bewijzen of je wel of niet gemotiveerd genoeg bent.
Die druk kan helpen om streng te beginnen, maar het helpt zelden om veranderingen lang vol te houden. Daarom is een andere vraag minstens zo belangrijk: kun je in je dagelijks leven uitvoeren wat je van jezelf vraagt?
Willen is iets anders dan kunnen
Bij leefstijlverandering ligt de nadruk vaak op de vraag: wil ik het wel graag genoeg?
Maar wat minstens zo belangrijk is:
kan ik het?
en
maken mijn omstandigheden het mogelijk?
Je kunt gezonder willen eten, maar niet weten hoe je snel iets voedzaams samenstelt.
Je kunt meer willen bewegen, maar pijn of vermoeidheid ervaren.
Of regelmatiger willen eten, terwijl je op je werk nauwelijks pauze kunt nemen.
Op zulke momenten denk je al snel dat je motivatie weg is. Maar in werkelijkheid vraag je op moeilijke momenten vaak meer van jezelf dan wat haalbaar is.
Onderzoek laat zien dat het leren omgaan met emotie-eten, flexibel kunnen bijsturen, vertrouwen hebben in je eigen kunnen en oplossingen vinden voor belemmeringen daarom een belangrijke rol speelt bij het werken aan gewichtsverlies. Het ontwikkelen van deze kwaliteiten helpt je om ook op moeilijke momenten verder te gaan.
Maar zelfs dan blijft ieder voornemen concurreren met andere behoeften.
Een goed voornemen heeft altijd concurrentie
Je kiest meestal niet voor gemak, troost of ontspanning omdat je gezondheid ineens onbelangrijk is geworden. Op dat moment krijgt een andere behoefte simpelweg voorrang.
Na een lange werkdag wint gemak, na een ruzie troost, tijdens een verjaardag gezelligheid en na een slechte nacht de behoefte aan rust.
Dat is een logisch gevolg van hoe ons brein werkt.
Bij vermoeidheid, stress of sterke emoties wordt het lastiger om rekening te houden met wat op de lange termijn belangrijk is. Je motivatie verdwijnt dan niet, maar verschuift naar iets wat op dat moment urgenter voelt: rust, gemak, troost of verlichting. De beloning van gezond gedrag ligt vaak verder weg en moet het daardoor opnemen tegen wat nú verlichting, gemak of plezier biedt.
Motivatie komt en gaat
Motivatie is een gevoel dat je in beweging zet. Maar gevoelens wisselen. Daardoor verschilt je motivatie van dag tot dag en van moment tot moment. Maar wanneer je onbewust verwacht dat je motivatie stabiel blijft, raak je al snel teleurgesteld.
Een gezonde gewoonte kan de ene dag veel meer moeite kosten dan de andere. Maar een mindere dag zegt weinig over je vermogen om te veranderen. Het heeft vaak te maken met de omstandigheden die een dag simpelweg lastiger maken.
De kunst is dan ook niet om altijd gemotiveerd te zijn.
De kunst is om je gewoontes zo in te richten dat je minder afhankelijk wordt van motivatie. Daarbij is de eerste stap om niet alles tegelijk te willen veranderen.
Kies één gewoonte tegelijk
Herken je dat? Zodra je besluit om af te vallen, wil je het liefst meteen alles aanpakken. Maar iedere verandering vraagt aandacht. Wanneer je te veel tegelijk probeert, raakt die aandacht versnipperd en wordt het steeds moeilijker om alles vol te houden.
Kies daarom eerst één gewoonte die belangrijk én haalbaar is. En maak dat voornemen zo concreet mogelijk
Niet “ik ga gezonder eten”, maar “op werkdagen neem ik een lunch mee die uit…… bestaat ”.
Niet “ik moet meer bewegen”, maar “na het avondeten ga ik tien minuten wandelen”.
Zo’n kleine stap lijkt te eenvoudig om effect te hebben. Maar een haalbare stap die vaak lukt en uiteindelijk een gewoonte wordt, brengt je verder dan een groot plan dat na twee weken instort. Hoe makkelijk je zo’n stap zet, hangt ook af van hoe je omgeving is ingericht.
Maak gezond gedrag makkelijker
Doe jij dat ook? Je probeert jezelf te veranderen, terwijl je omgeving hetzelfde blijft.
Je wilt minder snoepen, maar hebt nog allerlei lekkernijen in huis.
Je wilt meer groente eten, maar vergeet om meer groente in huis te halen.
Je wilt eerder slapen, maar neemt je telefoon mee naar de slaapkamer.
In die situaties moeten motivatie en wilskracht iedere keer het zware werk doen.
Dat kan slimmer.
Gezond gedrag wordt makkelijker wanneer je vooraf iets regelt: een lunch die al klaarstaat, een paar eenvoudige maaltijden in de vriezer, spullen op een vaste plek of een vaste boodschappenlijst. Zo wordt gezond gedrag de makkelijke keuze.
Door een gewoonte in dezelfde situatie vaak te herhalen, wordt ze geleidelijk vanzelfsprekender. Net zoals tandenpoetsen of je veiligheidsgordel omdoen: je hoeft er meestal niet eerst zin voor te maken.
Toch zullen er nog momenten blijven waarop een gewoonte meer moeite kost, zelfs als je je goed hebt voorbereid.
Maak een plan voor moeilijke dagen
Veel plannen worden gemaakt voor dagen waarop je uitgerust, rustig en gemotiveerd bent. Maar op die dagen gaat gezond gedrag vaak al bijna vanzelf.
Juist voor drukke, vermoeiende of emotionele dagen heb je een plan nodig.
Bedenk daarom verschillende versies van dezelfde gewoonte.
Op een goede dag doe je wat je van plan was.
Op een drukke dag kies je een kleinere versie.
Op een zware dag doe je alleen het minimale.
Die kleinere versie helpt je om de gewoonte vast te houden wanneer de omstandigheden tegenzitten. Dus niet opgeven, maar aanpassen aan wat op dat moment wél haalbaar is.
Blijft het toch lastig, dan helpt het beter om dat te onderzoeken dan aan je motivatie te twijfelen.
Stop met twijfelen aan je motivatie
Lukt het je nog niet om een gezonde gewoonte vol te houden?
Trek dan niet meteen de conclusie dat je onvoldoende gemotiveerd bent.
Vraag jezelf liever af:
- Wat maakt deze gewoonte nog moeilijk voor mij?
- Is de stap misschien te groot en hoe kan ik die kleiner maker?
- Wat kan ik leren, oefenen of uitproberen?
- Heb ik voldoende tijd, rust en voorbereiding?
- Welke situatie lokt mijn oude patroon uit?
- Hoe kan ik de gezondere keuze makkelijker maken?
Zo wordt een moeilijke dag geen bewijs dat je onvoldoende gemotiveerd bent, maar een moment waarvan je kunt leren. Je ontdekt wat je aanpak nog nodig heeft om beter bij jou en je dagelijks leven te passen. Daarmee komen we terug bij de vraag waarmee dit verhaal begon.
De belangrijkste conclusie: je hoeft niet altijd gemotiveerd te zijn
Motivatie blijft belangrijk: ze geeft richting en brengt je in beweging.
Maar je kunt niet iedere dag even gemotiveerd zijn en hoeft niet voor iedere gezonde keuze te bewijzen dat je het graag genoeg wilt.
Duurzame verandering ontstaat wanneer je gewoontes minder afhankelijk maakt van motivatie met behulp van voorbereiding, vaardigheden, een helpende omgeving routines, en een aangepast plan voor de moeilijke momenten.
De belangrijkste vraag is dus: hoe kan ik de gewoontes die voor mij belangrijk zijn zo inrichten dat ik ze ook volhoud wanneer ik moe ben, stress ervaar of weinig ruimte in mijn hoofd heb?
En gaat het anders dan gepland?
Spreek jezelf dan niet streng toe. Zelfkritiek maakt je moedeloos en vergroot de kans dat je afhaakt.
Met begrip kun je onderzoeken wat er gebeurde en wat je de volgende keer nodig hebt en anders kunt doen. Je komt verder door jezelf te steunen dan door jezelf af te straffen; mildheid helpt je om door te gaan.
Wil je meer weten over een gezonde leefstijl bij overgewicht en hoe je die praktisch vormgeeft? Lees dan mijn boek Overgewicht is niet jouw schuld.
© 2026 Mathilda Wijma – mathildawijma.nl. Alle rechten voorbehouden. Dit artikel is origineel gepubliceerd op mathildawijma.nl. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de auteur.