Het topje van de ijsberg: waarom we focussen op het verkeerde
Veel overgewicht hebben wordt vaak uitgelegd als een simpel rekensommetje:
je eet meer calorieën dan je verbruikt.
En hoewel dat technisch klopt, vertelt het maar een heel klein deel van het verhaal.
Wat we zien — veel overgewicht — is slechts het topje van de ijsberg.
Daaronder zit een veel grotere, vaak onzichtbare laag van oorzaken die zelden echt aandacht krijgen.
En juist daar zit de sleutel tot verandering.
Een van die oorzaken is overeten
Voor veel mensen ontstaat overgewicht niet omdat ze ‘gewoon te veel eten’, maar omdat eten een reactie is op iets anders.
Denk aan:
- stress
- vermoeidheid
- overprikkeling
- een gevoel van leegte
- spanning of onrust
- behoefte aan troost of ontspanning
- verveling
Op moeilijke momenten kan eten (vaak onbewust) een manier worden om met dat ongemak om te gaan. Het werkt snel, het is beschikbaar en het verbeterd tijdelijk het gevoel.
Maar daarna komt vaak het oordeel:
“Ik moet mezelf weer herpakken.”
En zo begint na verloop van tijd de volgende cyclus: weer op dieet.
Diëten bestrijden het gevolg, niet de oorzaak
Wanneer iemand aankomt door overeten, wordt dat meestal aangepakt met een dieet.
Maar een dieet richt zich op:
- wat je eet
- hoeveel je eet
- wanneer je eet
Niet op:
- waarom je eet
De onderliggende triggers blijven dus bestaan.
En zolang die triggers er zijn, zal het gedrag elke keer blijven terugkomen — hoe gemotiveerd iemand ook is.
De ijsberg onder water: waar het echt om draait
Als je dieper kijkt, zie je dat eetgedrag vaak verbonden is met:
- Emotieregulatie
- Gewoontes en gewenning
- Wat je aan lekkernijen in huis hebt
- Energieverdeling over de dag
- Lichamelijke signalen (honger/verzadiging) die verstoord zijn
- Gedachtes zoals “ik heb dit verdiend”, “het is nu toch al mislukt” en “morgen begin ik wel weer opnieuw”
Zonder aandacht voor deze laag blijft verandering oppervlakkig en tijdelijk.
Datzelfde ‘topje van de ijsberg’ kom je tegen bij alle ‘ongezonde’ gewoontes
Wat vaak over het hoofd wordt gezien: dit speelt niet alleen bij overeten.
Het geldt ook voor andere gewoontes die we als ‘niet goed’ bestempelen en willen veranderen
Bijvoorbeeld de gewoonte om niet te ontbijten
Op het eerste gezicht lijkt dit een simpele ‘keuze’.
Maar onder de waterlijn kunnen oorzaken liggen zoals:
- Te laat opstaan
- Geen hongergevoel in de ochtend
- ’s Avonds veel eten → geen ‘ruimte’ voor ontbijt
- Gebrek aan structuur
- De overtuiging dat ontbijt “niet nodig is”
- Onbewust compenseren (“ik bespaar calorieën”)
En een ander voorbeeld: de gewoonte om tussendoortjes te eten
Ook tussendoortjes eten wordt vaak alleen praktisch benaderd (“kies voor iets gezonds”).
Maar de vraag is:
Waarom eet je tussendoortjes?
Mogelijke oorzaken:
- Onvoldoende verzadigend of onevenwichtig eten bij eerdere maaltijden
- Schommelingen in bloedsuiker
- Vermoeidheid → behoefte aan snelle energie
- Emotionele triggers (verveling, stress)
- Gewoontegedrag (altijd iets bij koffie)
Waarom dit zo belangrijk is
Zolang we blijven kijken naar alleen het zichtbare gedrag
grijpen we naar oplossingen en quick fixes die niet duurzaam zijn.
Dat leidt tot:
- terugval
- frustratie
- schuldgevoel
- het idee dat iemand ‘het niet goed genoeg doet’
Terwijl het probleem vaak niet ligt in discipline, maar in een gebrek aan inzicht in de onderliggende processen.
De echte omslag: van controleren naar begrijpen
Duurzame verandering ontstaat niet door strenger te worden voor jezelf, maar door nieuwsgieriger te worden.
Niet:
“Waarom doe ik dit nou weer?”
Maar:
“Wat maakt dat ik dit nu nodig heb of wat maakt dat ik dit zo doe?”
Daar begint het.
De laag onder de waterlijn aanpakken: niet makkelijk, wel de moeite waard
Eerlijk is eerlijk: kijken naar wat er onder de waterlijn zit, is niet altijd makkelijk.
Het vraagt dat je:
- stilstaat bij gevoelens die je misschien liever vermijdt
- patronen onder ogen ziet die al jaren bestaan
- anders leert omgaan met ongemak
Dat kost tijd, aandacht en soms ook begeleiding.
Maar het is wél waar de echte verandering zit.
Want zolang je alleen het zichtbare gedrag aanpakt, blijf je pleisters plakken.
Pas wanneer je de onderliggende oorzaken begrijpt en leert hanteren, verandert het fundament.
En dat is geen snelle oplossing — maar wel een duurzame.
Een investering die zich terugbetaalt in:
- meer rust rondom eten
- meer vertrouwen in je lichaam
- en een manier van leven die je vol kunt houden
© 2026 Mathilda Wijma – mathildawijma.nl. Alle rechten voorbehouden. Dit artikel is origineel gepubliceerd op mathildawijma.nl. Niets uit dit artikel mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de auteur.